24 Mart 2012 Cumartesi

Kök Türk Devleti

Kök Türk Devleti





    Hun Devleti'nden sonra Orta Asya'daki Ötüken bölgesinde kurulan ikinci büyük Türk devleti;Kök Türklerdir.Hunlara akraba olan Kök Türkler,önceleri avarlara bağlı olarak yaşarken 552 yılında Bumin Kağan'ın Avar egemenliğine son vermesiyle bağımsızlığını kazanmıştır.Türk adını kullanan ilk devlet Kök Türklerdir.Ergenekon Destanı'na göre Kök Türkleri kuran boyun adı,kurt anlamına gelen Aşina ya da Asena'dır.

Türk devlet geleneğine göre devleti doğu ve batı olarak ikiye bölen Bumin Kağan,batının yönetimini,kardeşi İstem Yabngu'ya bırakmıştır.Bumin Kağan,doğuda daha çok Çin'le,İstemi Yabgu isebatıda Sasani,Bizans ve Akhun devletleriyle siyasi,askeri ve ekonomik ilişkiler kurmuştur.

Kök Türkler,en parlak dönemini Mukan Kağan'ın hükümdarlığında yaşamıştır.Mukan Kağan Çin'in bazı bölgelerini işgal etmişancak bu kadar büyük bir bölgeyi kontrol edemiyeceğini anlayıp vergiye bağlamakla yetinmiştir.

Kök Türkler,İpek Yolu'nu hakimiyet altında tutma gayesiyle Sasani ve Bizansla iş birliği yapmışlardır.Kök Türkler ve Bizans İmparatorluğu arasındaki elçilik ilişkileri,tarihte Orta Asya'dan Doğu Romaya giden ilk resmi elçilik heyetidir.

Kök Türklerin,iç karışıklıklar ve Çin'in baskısı sonucu 582'de Doğu ve Batı olarak resmen ikiye ayrılmıştır.Bu bölümden  sonra 6,0'da Doğu,659'da Batı Kök Türk devleti,Çin hakimiyetine girmiştir.682 yılında Kutluk Kağan liderliğinde başlatılan bağımsızlık mücadelesi sonunda Kök Türk Devleti yeniden kurulmuştur.

Kutluk Kağan'dan sonra tahta çıkan Kapgan Kağan,Kök Türkleri en geniş sınırlara ulaştırmış ve Çin'i baskı altından tutmayı başarmıştır.Kapgan Kağan'dan sonra kardeş kavgası yaşanmadan ülkeyi yönetmişlerdir.

Kök Türklerin ikinci kez tarih sahnesine çıkışında Vezir Tonyukuk'un önemli rolü vardır.Bağımsızlık mücadelesinde  ve devletin kuruluşunda da söz sahibi Tonyuk;Kutluk Kağan,Kapgan kağan ve Bilge Kağan'ın vezirliğini yapmıştır.Tonyuk sayesinde tarihte bütün Türklerin bir bayrak altında toplandıkları ikinci dönem Kök Türklerin dönemi olmuştur.

Tonyukuk,Kül Tigin ve Bilge Kağan'ın ölümünden sonra adlarına dikilen orhun Yazıtları,Türk tarihinin en önemli yazılı kültür mirasıdır.Türklerin adının geçtiği ilk Türkçe metin Orhun Yazıtları'dır.Türk devlet adamlarının hesap vermesi,devlet ve halkın karşılıklı olarak görevlerin belirtilmesi gibi konular içerir.
744 yılında uygurlar,Basmil ve Karluk Türkleriyle birleşerek Kök Türklerin topraklarını ele geçirmiş,bu bölgede Uygur devletini kumuşlardır.

                                            Yazıtlardaki Uygarlık


Moğolistanda yürütülen ''Türk Anıtları Projesi'' çalışmaları sırasında Bilge Kağan'ın hazinesi bulunmuş ve Kök Türk Devleti hakkında pek çok bilgiye ulaşmıştır.Kök Tükler hakkında bilgi edinilen diğer kaynaklar Ergenekon Destanı ve Orhun Yazıtları'dır.

Orhun Yazıtları;Kök Türklerde devlet yönetimi,Türklerin yaşam biçimi,gelenekler ve alışkanlıkları hakkında bilgiler verir.Ayrıca anısına dikildiği kağan'ın yönetimi sırasında da,olaylar anlatılabildiği için tarihi bir önemide vardır.

Örneğin;Kök Türklerin neden yerleşik hayata geçmedikleri,neden surlarla çevirili şehirler kurmadıkları konusu Bilge Kağan Anıtı'nda Vezir Tonyukukuk'un ağızından şöyle anlatılır:

''Çinliler sayıca bizden çok fazladır.Biz güçlü olduğumuz zaman akıncılar gönderip onları mağlup ediyoruz.Zayıf olduğumuz zaman vadilerin derinliklerine çekilip saklanıyoruz.Eğer alışkanlıklarımızı değiştirip yerleşik hayata geçersek çinliler bizi yok eder.''

Orhun Yazıtları'nın bulunduğu bölgede kurganlar,balballar ve şehir harabeleri gibi kalıntılar da bulunmuştur.Eski Türklerde oda şeklinde yapılan mezarlara kurgan denir.Öldükten sonra yaşamın devam ettiğine inanıldığı için ölen kişiler,kurganlara eşyalarıyla birlikte gömülmüştür.
Balbal ise mezar başına dikilen heykellerdir.Kişinin savaşlarda öldürdüğü düşmanmların heykelleri mezar başına dikildiğinde,öldükten sonraki yaşamında ona hizmet edeceklerine inanılırdı.Bu yüzden özellikle kağan mezarlarının yanında bine yakın balbal bulunmuştur.

kök Türklerden bize kalan başka bir eserde Ergenekon Destanı'dır.Bu destanda düşman tarafından hile ile yenilen Kök Türklerin,dağların arasında kimsenin bilmediği bir yurt olan Ergenekon'a çekildileri amlatılır.

Ergenekon'da çoğalıp eski gücüne kavuşan Kök Türkler,Eski yurtlarına dönmeye karar verirler,ancak çıkış yolunıu bulamazlar.Bir demircinin önerisiyle demir m adeni olan bir dağın orta yerine bir ateş yakıp dağı eritirler ve eski yurtlarına geri dönerler.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder